Tổng hợp

Victor Hugo – Cây đại thụ của nền văn học lãng mạn 

Victor Hugo không chỉ là nhà văn nổi tiếng của Pháp mà còn là biểu tượng mẫu mực của dòng văn học lãng mạn thế kỷ XIX, những sáng tác của ông chứa đựng khối lượng đồ sộ về lịch sử và văn hóa.

Chính vì vậy mà sức ảnh hưởng của Victor Hugo vượt qua biên giới hạn hẹp của nước Pháp, trở thành niềm tự hào của cả thế giới.

Vài nét về cuộc đời của Victor Hugo

Victor Hugo sinh trưởng và lớn lên trong thời đại mà nước Pháp có rất nhiều biến chuyển lớn về chính trị và xã hội, những điều này không chỉ ảnh hưởng đến cuộc đời mà còn in dấu trong toàn bộ sự nghiệp của ông.

Hugo là một trong số rất ít nhà văn có ảnh hưởng rộng lớn không chỉ trong sự nghiệp văn chương mà còn ghi dấu ấn quan trọng đối với chính trị.

Tuổi thơ không hạnh phúc

Nhà văn tên đầy đủ là Victor Marie Hugo, ông sinh năm 1802 tại Besancon trong một gia đình quý tộc.

Cha của ông là Joseph Léopold Sigisbert Hugo, sĩ quan cao cấp dưới thời Napoleon đệ nhất, còn mẹ là bà Sophie Trébuchet, một họa sĩ xuất thân từ tầng lấp bình dân và có tư tưởng bảo hoàng.

Victor Hugo hinh anh 12 e1635334531709 - Victor Hugo – Cây đại thụ của nền văn học lãng mạn
Chân dung cha mẹ của Victor Hugo

Là một vị tướng nên Joseph Hugo phải đi rất nhiều nơi, vì thế mà hồi nhỏ Victor Hugo ít có dịp sống chung cùng cha, ông lớn lên bên mẹ và giáo dục thuở thiếu thời chịu nhiều ảnh hưởng từ bà.

Những khác biệt về tư tưởng chính trị cũng như công việc khiến cho cha mẹ Victor Hugo không mấy hòa thuận, hai người sớm ly thân. Cuộc hôn nhân không hạnh phúc của cha mẹ có nhiều tác động đến Victor Hugo từ sự giáo dục, tư tưởng đến quan điểm về hôn nhân của ông.

Đời sống hôn nhân nhiều sóng gió và những năm tháng cuối đời nhiều bất hạnh

Victor Hugo quen Adèle Foucher từ thời thơ ấu, hai gia đình vốn là bạn nên họ sớm thân quen và có tình cảm với nhau.

Năm 1822, Victor Hugo kết hôn với Adèle, cả hai nhanh chóng sinh con đầu lòng một năm sau đó nhưng đứa trẻ không sống được lâu, về sau trong suốt quá trình chung sống họ có với nhau tất cả bốn người con.

Victor Hugo hinh anh 19 - Victor Hugo – Cây đại thụ của nền văn học lãng mạn
Tranh vẽ chân dung Victor Hugo thời trẻ

Tuy nhiên, cũng giống với cha mẹ, cuộc hôn nhân của Hugo và vợ không hề hạnh phúc. Thời gian đầu sống với nhau êm ấm và hòa thuận nhưng những biến chuyển trong công việc và đời sống khiến cho họ dần trở nên xa cách.

Adèle ngoại tình với bạn thân của Hugo là nhà phê bình văn học Sainte Beuve, điều này khiến cho Hugo nguội lòng với vợ nhưng vì nhiều lí do như gia đình và lòng tự trọng, cả hai không ly dị mà lựa chọn tiếp tục cuộc hôn nhân vốn đã xa mặt cách lòng.

Victor Hugo hinh anh 20 e1635335149484 - Victor Hugo – Cây đại thụ của nền văn học lãng mạn
Chân dung thời trẻ của Adèle Foucher

Victor Hugo cũng lao vào các cuộc tình với nhiều người phụ nữ khác nhau, nổi bật trong số đó là Juliette Drouet, tuy không có bất kì danh phận nào và chỉ là tình nhân nhưng bà đóng vai trò vô cùng quan trọng trong cuộc đời của ông.

Juliette Drouet vốn là một diễn viên nhưng chấp nhận từ bỏ sự nghiệp để trở thành thư kí và bạn đồng hành trong toàn bộ sự nghiệp của nhà văn. Ông dành cho bà niềm thương yêu và trân trọng sâu sắc, coi bà là nàng thơ trong cuộc đời của mình.

Ngoài Juliette Drouet, Victor Hugo còn có mối quan hệ với rất nhiều phụ nữ ở nhiều vị trí và tầng lớp khác nhau, cuộc sống hôn nhân phức tạp của ông cũng từng là chủ đề bàn tán và tranh luận trong một thời gian dài.

Victor Hugo hinh anh 5 e1635338234629 - Victor Hugo – Cây đại thụ của nền văn học lãng mạn
Victor Hugo và Juliette Drouet

Tuy nổi tiếng là có tính trăng hoa và nhiều nhân tình nhưng không thể phủ nhận trong đời sống gia đình, Victor Hugo là người bất hạnh và đáng thương.

Người con gái lớn của ông sớm ra đi trong một vụ lật thuyền ở sông Seine cùng với chồng khi chưa đầy hai mươi tuổi, điều này trở thành nỗi đau không bao giờ nguôi ngoai trong suốt cuộc đời của nhà văn.

Người con út của Hugo là Adèle II (cô trùng tên với mẹ của mình) thì sớm mắc bệnh tâm thần, suốt đời sống trong bệnh viện. Hai người con trai của ông đều theo con đường của bố nhưng cũng mất sớm.

Victor Hugo hết lần này đến lần khác chứng kiến cảnh người thân lần lượt ra đi, đến cuối cùng gần như trơ trọi, chỉ còn một người con gái trong bệnh viện tâm thần và hai đứa cháu nội.

Victor Hugo hinh anh 18 e1635338432234 - Victor Hugo – Cây đại thụ của nền văn học lãng mạn
Hình ảnh nhà văn và cháu nội

Đây được coi là niềm an ủi duy nhất trong năm tháng cuối đời của Victor Hugo. Những bất hạnh và đau thương về gia đình trở thành một trong những yếu tố tác động lớn đến sự nghiệp của nhà văn.

Ông đã viết nhiều bài thơ thể hiện nỗi đau đớn khi chứng kiến các con của mình ra đi, ngoài ra cũng viết nhiều tác phẩm dành cho trẻ em.

Sự nghiệp chính trị đặt trong bối cảnh thời đại của dân tộc

Cuộc đời của Victor Hugo không chỉ đầy niềm đau về gia đình mà còn trải qua nhiều biến động gắn liền với hàng loạt sự thay đổi, suy vượng của đất nước.

Nhà văn sinh ra trong một thời kì đầy hỗn loạn, sớm phải chứng kiến sự xung đột trong quan điểm chính trị giữa cha và mẹ. Cha của ông là một người vô thần và ủng hộ cho nền cộng hòa, còn mẹ lại là người Công giáo, nhất mực trung thành với chế độ quân chủ cũ đã bị bãi bỏ từ lâu.

Thuở nhỏ, do chịu sự giáo dục và ảnh hưởng sâu sắc từ mẹ, Victor Hugo cũng trở thành một người công giáo và có tư tưởng giống bà.

Sau này, quan điểm chính trị của nhà văn bắt đầu thay đổi khi chứng kiến nỗi khổ đau mà nhân dân phải chịu trong những chính biến kéo dài nhiều thập kỉ. Tư tưởng của Victor Hugo bắt đầu có những biến chuyển vào những năm 1830, khi tận mắt thấy và tham gia vào những sự kiện mang tính lịch sử như Cách mạng tháng 7.

Victor Hugo hinh anh 21 e1635338841767 - Victor Hugo – Cây đại thụ của nền văn học lãng mạn
Ảnh minh họa cuộc Cách mạng tháng 7 tại Pháp

Giai đoạn năm 1848 có thể coi là cột mốc trong quan điểm chính trị của Hugo, ông thể hiện rõ tham vọng về việc trở thành một chính khách, đoạn tuyệt với phe bảo thủ, đồng thời hoàn toàn đứng về phía những người có tiếng nói thấp cổ bé họng trong xã hội.

Nhà văn là một trong những người có ảnh hưởng vô cùng quan trọng trong các phong trào phản đối Napoleon III, được rất nhiều người dân ủng hộ.

Tuy nhiên cuộc đảo chính vào cuối năm 1851 diễn ra đã lật đổ chế độ cộng hòa, Victor Hugo bị đày ra nước ngoài, phải lưu vong trong suốt mười chín năm nhưng đây có thể coi là giai đoạn đỉnh cao trong sự nghiệp sáng tác của ông khi hàng loạt tập thơ và tiểu thuyết ra đời.

Năm 1859, ngay cả khi nhận được lệnh ân xá của Napoleon III, ông cũng nhất quyết không quay trở về, suốt đời kịch liệt chống đối chế độ đế chế thứ II, lên án gay gắt sự độc tài và áp bức của triều đình.

Victor Hugo hinh anh 4 e1635339205484 - Victor Hugo – Cây đại thụ của nền văn học lãng mạn
Một hình ảnh của Công xã Paris được ghi lại

Sự nghiệp chính trị của Victor Hugo đạt gặt hái được nhiều thành công trong giai đoạn này, ông trở thành tiếng nói đại diện cho quần chúng nhân dân, có ảnh hưởng đến đông đảo tầng lớp trong xã hội.

Nhà văn chỉ trở về khi chế độ của Napoelon III sụp đổ vào năm 1870, một năm sau Hugo được bầu cử vào Quốc hội và Thượng viện. Đó cũng là khoảng thời gian diễn ra Công xã Paris, đem lại một cuộc sống mới cho những người cùng khổ trong xã hội.

Tuy vậy các cuộc chiến trong thời gian Công xã Paris diễn ra cũng đem đến rất nhiều thương vong cho cả hai phía. Tuy không thực sự tán đồng những hành động tàn bạo trong Tuần đẫm máu của công xã nhưng với trái tim đầy nhân ái, nhà văn vẫn phản kháng và đấu tranh đến cùng trước sự trả thù tàn bạo, giúp đỡ cho những người tị nạn và cầu xin sự ân xá để họ thoát khỏi cảnh ngục tù.

Victor Hugo hinh anh 16 e1635339430725 - Victor Hugo – Cây đại thụ của nền văn học lãng mạn
Những giây phút cuối cùng trong cuộc đời của Victor Hugo

Victor Hugo mất vào một ngày cuối tháng 5 năm 1885 trong sự thương tiếc của nhân dân Pháp, đặc biệt là những cựu chiến sĩ cách mạng Công xã Paris, những người lao động khốn khổ đã từng được ông giúp đỡ và bảo vệ.

Cuộc đời Victor Hugo gắn chặt với hàng loạt chính biến quan trọng trong lịch sử của nước Pháp, những sự kiện ấy trở thành nguồn chất liệu sáng tác phong phú và dồi dào cho nhà văn.

Vì tinh tú của văn học nhân loại

Victor Hugo được xem là một trong những tác giả nổi tiếng và tiêu biểu của thế giới, tầm ảnh hưởng của ông đã sớm vượt qua khỏi biên giới hạn hẹp của nước Pháp.

Tuy không phải là người sáng lập ra chủ nghĩa văn học lãng mạn nhưng ông là người có ảnh hưởng vô cùng sâu sắc và quan trọng đối với phong trào này, đồng thời cũng gặt hái được rất nhiều thành tựu đáng chú ý.

Victor Hugo là ngôi sao mai sớm nở rộ trên văn đàn Pháp

Ngay từ khi còn là một cậu bé lên mười, Victor Hugo đã thể hiện niềm yêu thích, hứng thú với thơ ca và bắt đầu viết một số bài thơ đầu tiên, đồng thời cũng được mẹ và các anh hết mực ủng hộ.

Cùng với niềm yêu thích văn chương là ước mơ sớm được định hình, trong cuốn nhật ký năm mười bốn tuổi, người ta tìm thấy những lời lẽ tỏ rõ ý chí và thể hiện cá tính mạnh mẽ của ông.

 

Hoặc là trở thành Chateaubriand hoặc không gì cả!

Thời gian đầu, Victor Hugo đã lấy Chateaubriand, người sáng lập phong trào văn học lãng mạn tại Pháp làm hình mẫu và mục tiêu phấn đấu cho mình.

Cũng tại thời điểm đó, tài năng của ông đã bộc lộ và dần được biết đến. Chỉ mới mười bảy tuổi, ông đã giành được giải cao trong cuộc thi về thơ ca do Viện Hàn lâm Pháp tổ chức.

Thế nhưng phải đến tận năm 1922, tập thơ Odes của nhà văn mới gây được tiếng vang, cũng nhờ tác phẩm này mà Victor Hugo đã nhận được khoản tiền trợ cấp lên đến 1000 franc từ vua Louis XVIII.

Victor Hugo hinh anh 13 e1635339665235 - Victor Hugo – Cây đại thụ của nền văn học lãng mạn
Tài năng của Victor Hugo sớm được bộc lộ từ nhỏ

Một năm sau, nhà văn tiếp tục cho ra mắt tiểu thuyết đầu tiên là Han d’Islande, tác phẩm nhanh chóng gây chú ý và được đánh giá cao bởi nhà phê bình văn học Charles Nodier.

Ít lâu sau, Victor Hugo tham gia vào nhóm những nhà văn thuộc phong trào lãng mạn và sớm trở thành thủ lĩnh, ông tiếp tục cho xuất bản nhiều tác phẩm như tập thơ Nouvelles Odes, tiểu thuyết Bug-Jargal.

Ở giai đoạn này, tác phẩm nổi bật hơn của của Victor Hugo là vở kịch Cromwell, nó đã phá vỡ các luật lệ, quy tắc khắt khe trong viết kịch từ các thời kì trước, tạo ra một tác phẩm làm chấn động kịch trường.

Ngòi bút của Victor Hugo ngay từ thời điểm bắt đầu xuất hiện trên văn đàn nước Pháp đã vụt sáng, nhận được nhiều đánh giá cao từ độc giả và giới chuyên môn.

Đóng góp to lớn cho sự phát triển của chủ nghĩa văn học lãng mạn tích cực

Chủ nghĩa văn học lãng mạn đã nhen nhóm từ trước đó tại Anh và Đức, đặc biệt sau cuộc Cách mạng năm 1789, trào lưu này bắt đầu xuất hiện ở Pháp và lan rộng ra nhiều nước ở châu Âu.

Tuy có thể phân loại thành nhiều dạng thức nhưng nhìn chung chủ nghĩa văn học lãng mạn thường gồm có hai khuynh hướng là lãng mạn tiêu cực và lãng mạn tích cực.

Victor Hugo hinh anh 22 e1635340233982 - Victor Hugo – Cây đại thụ của nền văn học lãng mạn
Chân dung nhà văn Chateaubriand

Ở Pháp, Chateaubriand được coi là người mở đường cho khuynh hướng lãng mạn tiêu cực, luôn hướng tới những lý tưởng êm đềm của thời phong kiến xưa cũ và thể hiện sự thù địch, chống đối Cách mạng.

Những năm đầu tiên trong sự nghiệp, Victor Hugo lấy Chateaubriand làm hình mẫu nên phong cách ít nhiều chịu ảnh hưởng, điều này thể hiện thông qua một số tác phẩm như Cromwell, Người nô lệ da đen (Bug Jargal) Han d’Islande.

Khi nhận ra nỗi khổ đau và đứng về phía nhân dân lao động, ngòi bút của nhà văn bắt đầu chuyển hướng, ông trở về với khuynh hướng lãng mạn tích cực. Từ đây, sự nghiệp của Victor Hugo bắt đầu nở rộ và đạt đến đỉnh cao.

Từ sau năm 1830 đến năm 1850 được coi là giai đoạn mà sáng tác của Victor Hugo thực sự phong phú, các tác phẩm của ông đều hướng về phục vụ đấu tranh chính trị và quần chúng nhân dân.

Hugo sáng tác và xuất bản một số tập thơ như Lá thu, Khúc hát hoàng hôn, Tia sáng và bóng tối, tất cả đều chứa đựng lòng thương xót dành cho những kiếp người khốn khổ, đồng thời bày tỏ lòng tin vào sức mạnh của nhân dân.

Đặc biệt trong giai đoạn này, tiểu thuyết đem đến nhiều thành công cho nhà văn phải kể đến Thằng gù nhà thờ Đức Bà, tác phẩm là một trong những hình mẫu tiêu biểu đại diện cho phong cách lãng mạn của Victor Hugo.

Thông qua chuyện tình đầy cảm động của Quasimodo và Esmeralda, Thằng gù nhà thờ Đức Bà chính là phương tiện giúp nhà văn lên án và đả kích kịch liệt bọn quý tộc, đồng thời ngợi ca tình yêu thương giữa người với người.

Victor Hugo hinh anh 14 e1635340376910 - Victor Hugo – Cây đại thụ của nền văn học lãng mạn
Hugo là cây đại thụ của nền văn học thế giới

Thế nhưng, giai đoạn thành công nhất của Victor Hugo, được đánh giá là đỉnh cao với hàng loạt tác phẩm đồ sộ lại là những tháng ngày sống lưu vong ở nước ngoài trong thời gian từ năm 1851 đến năm 1870.

Không chỉ dồi dào về mặt số lượng với hai vở kịch, bốn tiểu thuyết lớn, hơn mười tập thơ mà các tác phẩm của nhà văn trong giai đoạn này cũng được đánh giá là trác tuyệt.

Ông đã hoàn thành thiên tiểu thuyết lớn nhất trong sự nghiệp của mình là Những người khốn khổ, tác phẩm được xem là áng văn mẫu mực của chủ nghĩa văn học lãng mạn.

Bên cạnh đó, Hugo còn sáng tác một số tiểu thuyết khác như Lao động biển cả, Thằng cười và khảo luận William Shakespeare.

Những năm cuối đời, ông trở về Pháp và ít sáng tác hơn để tập trung vào các hoạt động chính trị. Dẫu vậy, vị trí của Victor Hugo trên văn đàn vẫn không hề suy chuyển.

Ngòi bút trác tuyệt của dòng văn học lãng mạn

Các tác phẩm của Victor Hugo từ lâu đã trở thành biểu tượng mẫu mực của chủ nghĩa văn học lãng mạn, ảnh hưởng lớn đến nhiều nhà văn sau này.

Những sáng tác của ông trở nên thành công như vậy là nhờ sự kết hợp hài hòa giữa các yếu tố như nghệ thuật xây dựng nhân vật, lối kể chuyện và ngôn từ giàu chất thơ và các thủ pháp nghệ thuật lãng mạn.

Những nhân vật xuất hiện trong sáng tác của Victor Hugo vô cùng đa dạng, mỗi hình ảnh đều đại diện và phản ánh cho một kiểu người trong xã hội hoặc là ẩn dụ về mong ước mà nhà văn muốn gửi gắm.

Victor Hugo từng đưa ra quan điểm sáng tác như sau:

Những tác phẩm vĩ đại đều có một tiêu chuẩn chung là tính tuyệt đối, Cái bình thường là cái chết của nghệ thuật.

Vì vậy mà hệ thống nhân vật của ông thường được lý tưởng và phi thường hóa, như Jean Valjiean, Garvoche hay Quasimodo.

Thủ pháp nghệ thuật quen thuộc được nhà văn chú trọng sử dụng để xây dựng nhân vật là tương phản đối lập, xuất hiện trong nhiều tiểu thuyết như Thằng gù nhà thờ Đức Bà, Những người khốn khổ hay Thằng cười.

Những nhân vật lãng mạn, có phẩm chất tốt đẹp và giàu lòng nhân ái bao giờ cũng được đặt trong thế đối nghịch với kiểu nhân vật xấu xa, độc ác. Trong Những người khốn khổ, điều này được thể hiện rõ khi Hugo xây dựng hai hình tượng là Jean Valjiean và Javen.

Victor Hugo hinh anh 23 e1635340608683 - Victor Hugo – Cây đại thụ của nền văn học lãng mạn
Hình ảnh minh họa nhân vật Jean Valjean

Ngoài ra, bút pháp tương phản còn được thể hiện thông qua việc nhà văn xây dựng hình tượng nhân vật có bề ngoài xấu xí, được đặt trong bối cảnh tồi tàn, tăm tối nhưng tận sâu bên trong vẫn ẩn chứa những giá trị tốt đẹp.

Mỗi nhân vật trong các tác phẩm của Victor Hugo đều tồn tại sự đấu tranh với hoàn cảnh, thời đại hay thậm chí là chính mình. Kết quả của quá trình ấy không phải lúc nào cũng có hậu, thế nhưng thông qua đó nhà văn đều gửi gắm những ước muốn đầy nhân văn và cao cả.

Yếu tố tiếp theo đem đến thành công trong sáng tác của Victor Hugo đó là ngòi bút lãng mạn giàu chất thơ. Nhà văn luôn kết hợp nhiều biện pháp nghệ thuật như so sánh, ẩn dụ hay tương phản để tạo nên những trường đoạn miêu tả đầy đặc sắc.

…Vào trưa, hàng nghìn con bướm trắng tụ tập lại đó, và khi nhìn những hoa trắng kia vèo bay trong bóng mát làm nên một cơn mưa tuyết sống giữa trưa hè thì ai cũng phải cho mình được xem một cảnh thần tiên. Trong râm tối của lá xanh, vô vàn những tiếng thơ ngây đang thỏ thẻ với tâm hồn ta và cái gì tiếng chim không nói thì đã có tiếng ong dế bổ sung. Vào chiều tối thì một thoáng mơ mộng toát ra từ cánh vườn và bao phủ lấy nó: một bức màn sương nhẹ, một niềm u hoài mênh mông êm ả trùm lên vạn vật; mùi thơm say người của hoa tâm hương và hoa bìm bốc ra từ khắp nơi như môt chất độc ngọt ngào và thấm thía…

– Những người khốn khổ

Victor Hugo thường sử dụng yếu tố grotesque trong quá trình sáng của mình, ông tập trung đi sâu vào khai thác những điều bất thường, kết hợp những cái tưởng chừng như khó có thể kết hợp được với nhau như ánh sáng và bóng tối, cái tốt và cái ác, cái đẹp và cái xấu, cái cao cả và cái thấp hèn để từ đó bày tỏ mơ ước về một thế giới tốt đẹp cho con người.

Đây được coi là một trong những dấu ấn đầy đặc trưng và riêng biệt trong sáng tác của Hugo, sau này có ảnh hưởng rất nhiều đến chủ nghĩa văn học lãng mạn nói chung và một số nhà văn ở Việt Nam.

Grotesque cũng là một trong những yếu tố quan trọng nhất đem đến sự thành công cho hai tiểu thuyết của ông là Thằng gù nhà thờ Đức Bà Những người khốn khổ.

Victor Hugo hinh anh 15 e1635340848719 - Victor Hugo – Cây đại thụ của nền văn học lãng mạn
Ông là nhà văn có ảnh hưởng và vị trí vô cùng quan trọng trong lịch sử văn học Pháp

Là cây bút lớn của chủ nghĩa văn học lãng mạn nhưng không vì thế mà ngòi bút của Victor Hugo xa rời với thực tại. Tác phẩm của ông vẫn là những áng văn mẫu mực, trác tuyệt của chủ nghĩa lãng mạn nhưng đồng thời là sự kết hợp hài hòa với bút pháp và cảm quan hiện thực.

Các tác phẩm của nhà văn càng về sau càng tiến gần đến chủ nghĩa hiện thực, điều này được thể hiện rõ ràng nhất trong các tiểu thuyết Những người khốn khổ, Thằng cười Chín mươi ba.

Victor Hugo tập trung vào các yếu tố và thủ pháp lãng mạn song không hề bỏ qua tính hiện thực, ông kết hợp nhuần nhuyễn giữa việc lồng ghép các sự kiện có thật trong đời sống để từ đó đem đến tính chân thực cho tác phẩm.

Chính vì vậy mà những sáng tác của ông luôn mang tính thời sự, góp phần phản ánh nhịp sống và hơi thở của thời đại. Hugo đã phá vỡ những luật lệ của chủ nghĩa văn học cổ điển, thổi vào dòng văn học lãng mạn những giá trị đầy mới mẻ.

Suốt cuộc đời dùng ngòi bút để đấu tranh cho tầng lớp bình dân, ngòi bút của nhà văn bám sát hiện thực đời sống đầy khốn khổ của giai cấp công nhân trong xã hội tư bản, phục vụ không ngừng nghỉ quá trình đấu tranh cho quyền tự do, bình đẳng của con người.

Người nghệ sĩ đa tài với khối lượng tác phẩm đồ sộ

Victor Hugo được biết đến là một trong những tác giả có khối lượng sáng tác vô cùng đa dạng và phong phú, thành công ở nhiều thể loại và đề tài.

Về kịch Hugo để lại tất cả mười hai vở kịch, trong đó vở Cromwell tiêu biểu cho phong cách sáng tác thời kì đầu của ông, ngay từ thời điểm mới ra mắt đã được đánh giá là tác phẩm làm chấn động kịch trường.

Nhà văn không đề cao việc sử dụng những đề tài quen thuộc như vua chúa Hy Lạp hay các anh hùng La Mã làm chất liệu sáng tác cho kịch, thay vào đó luôn tìm tòi và sáng tạo để đưa ra các chủ đề gần gũi hơn với công chúng, cố gắng hướng đến chủ nghĩa hiện thực.

Không chỉ có vậy, trong suốt cuộc đời cầm bút, Victor Hugo đã cho xuất bản hơn hai mươi tác phẩm thơ với gần 154.000 câu, tiểu biểu như Khúc ca phương Đông, Lá thu, Khúc hát hoàng hôn, Tia sáng và bóng tối hay Trừng phạt.

Victor Hugo hinh anh 3 e1635341467410 - Victor Hugo – Cây đại thụ của nền văn học lãng mạn
Tiểu thuyết của Victor Hugo

Thơ luôn là thể loại để các nhà văn thuộc trường phái lãng mạn lựa chọn bởi tính xúc cảm, Hugo cũng không hề ngoại lệ. Các tác phẩm của ông luôn được đánh giá là giàu sức gợi và thấm đẫm chất trữ tình.

Những chủ đề quen thuộc trong thơ của Victor Hugo có thể kể đến là tình cảm gia đình, sự say mê với thiên nhiên và tình yêu quê hương, Tổ quốc.

Thế nhưng thể loại được xem là thành công và tiêu biểu hơn cả cho phong cách sáng tác của ông chính là tiểu thuyết. Cả chín tác phẩm được xuất bản đều là những cuốn sách có dung lượng đồ sộ, gây được tiếng vang lớn và chứa đựng nhiều giá trị nhân văn sâu sắc.

Victor Hugo hinh anh 24 e1635344357392 - Victor Hugo – Cây đại thụ của nền văn học lãng mạn
Một trong số những bức tranh của Victor Hugo

Bên cạnh đó, Hugo cũng để lại nhiều tác phẩm phê bình, bút ký về lịch sử, tôn giáo, triết học.

Ít ai biết, ngoài viết kịch, làm thơ và sáng tác tiểu thuyết, Victor Hugo còn có sở thích vẽ tranh. Ông thường vẽ tranh và những lúc rảnh rỗi, chủ yếu là sau khi quyết định tập trung vào sự nghiệp chính trị. Tuy không được đánh giá cao và chú ý nhiều nhưng những tác phẩm ấy đã thể hiện sự đa tài của một con người đầy vĩ đại.

Những tiểu thuyết làm nên tên tuổi của Victor Hugo

Là người nghệ sĩ đa tài song nhắc đến Hugo là nhắc đến hàng loạt những tiểu thuyết đồ sộ, tiêu biểu cho chủ nghĩa văn học lãng mạn tích cực và được đánh giá là thành công nhất trong toàn bộ sự nghiệp của nhà văn.

Tiểu thuyết của ông tập trung khai thác số phận của con người, đồng thời thể hiện khát vọng đầy tính nhân đạo của Hugo về một cuộc sống tốt đẹp.

Ngày cuối cùng của một tử tù

Ngày cuối cùng của một tử tù được sáng tác vào năm 1829, giai đoạn đầu trong sáng tác của Victor Hugo. Tuy có dung lượng chỉ hơn một trăm trang, con số tương đối khiêm tốn so với các tiểu thuyết đồ sộ khác của ông nhưng cuốn sách vẫn thể hiện rõ phong cách sáng tác cùng tinh thần nhân văn cao cả của nhà văn.

Victor Hugo hinh anh 17 e1635344548830 - Victor Hugo – Cây đại thụ của nền văn học lãng mạn
Ảnh bìa cuốn Ngày cuối cùng của một tử tù

Tác phẩm là câu chuyện kể về những giờ phút sau cuối của một phạm nhân bị kết án tử hình. Người đọc không được giới thiệu quá nhiều về lai lịch hay nguyên nhân khiến kẻ tử tù bị kết án, Hugo chỉ tập trung kể về nỗi sợ hãi, hồi ức và những điều mà anh ta chứng kiến trong 24 giờ cuối cùng trước khi bị đưa đến đoạn đầu đài.

Tuy có dung lượng ngắn nhưng Ngày cuối cùng của một tử tù vẫn thể hiện đầy đủ những đặc điểm trong phong cách nghệ thuật của Victor Hugo, từ cách thức xây dựng cốt truyện, nhân vật và chất thơ lãng mạn của ngôn từ.

Thông qua tác phẩm, nhà văn bày tỏ niềm thương cảm sâu sắc với những kiếp người nhỏ bé, kẻ tử tù cũng giống như Jean Valjean trong Những người khốn khổ, đều bị đẩy vào bước đường cùng cho dù không hiểu lý do mình bị kết tội.

Những tác phẩm lớn của Hugo về cơ bản đã được dịch sang tiếng Việt. Cuốn sách này tuy khiêm nhường nhưng nó lại chứa đựng gần như đầy đủ motif về đề tài, nhân vật cũng như phong cách viết của Victor Hugo. Motif về Công lý và Tội phạm. Đây là cuốn được in từ năm 1828 (tại Pháp), còn Những người khốn khổ thì đến năm 1845, nhà văn mới khởi thảo. Cuốn Ngày cuối cùng của một tử tù có ý tưởng để viết những cuốn sách về những người dưới đáy xã hội mà Hugo vô cùng yêu mến.

– Tiến sĩ Trần Hinh

Cuốn sách đồng thời thể hiện sự phản đối và đấu tranh kịch liệt của Victor Hugo đối với án tử hình, bảo vệ và đứng về những con người thấp cổ bé họng trong xã hội.

Thằng gù nhà thờ Đức bà

Sinh sống ở Paris nhiều năm nên những kiến trúc cổ điển của nhà thờ Đức bà đã khiến cho Victor Hugo nảy ra ý tưởng viết một cuốn tiểu thuyết có tính lịch sử lấy bối cảnh Paris thời Trung cổ, đó là lí do mà Thằng gù nhà thờ Đức bà ra đời vào năm 1831.

Truyện được đặt giữa bối cảnh của Paris lãng mạn và đầy cổ kính, trầm lắng với không gian nhà thờ đầy uy nghiêm và sừng sững, có một câu chuyện tình đầy nghiệt ngã và đớn đau được Victor Hugo vẽ ra.

Victor Hugo hinh anh 8 e1635345455115 - Victor Hugo – Cây đại thụ của nền văn học lãng mạn
Hình ảnh nhà thờ Đức Bà Paris

Quasimodo mồ côi được nhà thờ nuôi lớn và trở thành kẻ đánh chuông, hắn sống bên rìa của xã hội, âm thầm và lặng lẽ như một cái bóng, dưới hình hài của một thằng gù xấu xí là một trái tim hoang dại và trơ lì.

Thế mà Quasimodo lại biết yêu, đó là Esmeralda xinh đẹp, hắn yêu nàng một cách đầy đắm say và cuồng nhiệt nhưng Esmeralda lại sợ hãi hình dạng xấu xí khác thường của hắn, nàng đem lòng yêu một người khác.

Quasimodo dành cho Esmeralda một tình yêu câm lặng và tuyệt vọng song cũng đầy mãnh liệt, hắn chấp nhận đánh đổi tất cả những gì hắn từng có, giết chết người đã cưu mang khi còn nhỏ để giải thoát cho nàng và kết thúc cả cuộc đời của chính mình.

Victor Hugo hinh anh 7 e1635345572851 - Victor Hugo – Cây đại thụ của nền văn học lãng mạn
Ảnh bìa cuốn Thằng gù nhà thờ Đức Bà

Dùng chính những trải nghiệm của mình về cuộc đời và con người và trí tưởng tượng trác tuyệt, Victor Hugo đã vẽ ra một thế giới với những huyền bí, những tập tục và luật lệ đầy man rợ, đó là một xã hội phong kiến thu nhỏ với đủ hạng người.

Thằng gù nhà thờ Đức Bà chỉ giống như một vỏ bọc đầy mỏng manh để từ đó giúp ông tái hiện chân thực xã hội mà mình đang sống.

Bút pháp lãng mạn trước hết được thể hiện qua nghệ thuật miêu tả và xây dựng cốt truyện, với ngòi bút đầy xuất sắc của Hugo, nhà thờ Đức bà Paris hiện lên đầy độc đáo, khi thì uy nghi khi thì thần bí.

Victor Hugo hinh anh 10 e1635345665655 - Victor Hugo – Cây đại thụ của nền văn học lãng mạn
Tác phẩm còn được chuyển thể thành phim hoạt hình

Dưới ánh lửa mà Quasimodo đốt lên để bảo vệ Esmeralda người ta như thấy bóng dáng của những đêm dài trung cổ của phương Tây đầy khủng khiếp.

Là một tiểu thuyết dài được chia thành nhiều quyển, cuốn sách sở hữu một cốt truyện đầy hấp dẫn và sinh động, đan cài trong bối cảnh lịch sử là những xung đột đầy đớn đau và ám ảnh của mối tình giữa Quasimodo và Esmeralda.

Thủ pháp tương phản quen thuộc của chủ nghĩa lãng mạn không chỉ được thể hiện trong xây dựng cốt truyện mà còn được thể hiện trong nghệ thuật xây dựng nhân vật lãng mạn.

Nếu Esmeralda là tượng trưng cho tâm hồn thanh khiết thiện lương thì Quasimodo lại là biểu tượng cho tấm lòng cao đẹp của con người, cả hai nhân vật đã chiếu sáng bộ tiểu thuyết đầy âm u và tăm tối.

Thằng gù nhà thờ Đức Bà là một tác phẩm tiêu biểu cho ngòi bút giàu chất thơ của Hugo với những thủ pháp nghệ thuật quen thuộc.

Những người khốn khổ

Tuy nhiên đỉnh cao của chủ nghĩa lãng mạn trong văn chương của Victor Hugo phải kể đến Những người khốn khổ, đây là bức tranh rộng lớn và chân thực về cuộc sống của những người lao động nghèo khổ ở Pháp trong thế kỉ XIX.

Tác phẩm là câu chuyện về cựu tù khổ sai Jean Valjean muốn làm lại cuộc đời sau những lỗi lầm thời trẻ nhưng luôn phải đấu tranh với những bất công, định kiến của xã hội.

Victor Hugo hinh anh 2 - Victor Hugo – Cây đại thụ của nền văn học lãng mạn
Ảnh bìa cuốn Những người khốn khổ

Ngòi bút của Hugo trong Những người khốn khổ có sự chuyển biến lớn so với Thằng gù nhà thờ Đức Bà. Cuốn tiểu thuyết về mặt cấu trúc phức tạp và đồ sộ hơn với năm phần là: Fantine, Cosette, Marius, Tình ca phố Plumet và anh hùng ca phố Saint Denis, Jean Valjean.

Bản thân Những người khốn khổ mang nhiều loại hình nghệ thuật của văn chương như tiểu thuyết, truyện ngắn, truyện vừa và là sự tổng hòa của phong tục, tôn giáo, lịch sử và chính trị.

Nghệ thuật lãng mạn trước hết để thể hiện trong lối văn miêu tả, kể chuyện đầy chất thơ, đó cũng là một đặc điểm quen thuộc trong văn chương của Victor Hugo.

Ông dành nhiều ca từ và tình cảm tốt đẹp không chỉ để miêu tả thiên nhiên mà còn để miêu tả những nhân vật của mình:

Fantine rất đẹp. Nàng có giữ mình cho trong trắng mãi. Tóc nàng vàng óng; răng nàng rất đều. Nàng cũng có vàng ngọc làm của riêng như ai, nhưng vàng của nàng xếp trên mái tóc, ngọc của nàng giắt ở sau môi.

Trong Những người khốn khổ, Victor Hugo đã xây dựng hơn hai trăm nhân vật và trong đó có tới chín mươi mốt nhân vật lãng mạn. Jean Valjean chính là nhân vật lãng mạn tiêu biểu nhất, là sợi dây liên kết những mảnh đời khốn cùng với nhau. Tất cả tạo thành một bức tranh tổng thể về những kiếp người đớn đau của xã hội Pháp lúc bấy giờ.

Những người khốn khổ không chỉ là tác phẩm ca ngợi tình yêu giữa con người với con người mà còn phản ánh hơi thở đầy sống động của thời đại, sự kết hợp giữa bút pháp lãng mạn và sử thi đã giúp Victor Hugo tái những biến động của lịch sử Pháp.

Đó là trận Waterloo, cuộc nổi dậy của những người cộng hòa ở Paris năm 1832 và cuộc chạy trốn trong cống ngầm của Jean Valjean, trên phông nền ấy chính là số phận của những cảnh đời khốn khổ của nhân dân lao động.

Thằng cười

Thằng cười là một trong ba tiểu thuyết lớn trong sự nghiệp của Victor Hugo, được sáng tác trong quá trình Victor Hugo sống lưu vong ở nước ngoài và được xuất bản lần đầu vào tháng 4 năm 1869.

Khi bắt tay vào viết, Victor Hugo dự định đây sẽ là một tác phẩm chính trị nhưng rồi nó đã vượt qua khuôn khổ và ý định đầu tiên của tác giả, để trở thành một áng văn về triết học, lịch sử và thi ca.

Victor Hugo hinh anh 11 e1635346763891 - Victor Hugo – Cây đại thụ của nền văn học lãng mạn
Ảnh bìa cuốn Thằng cười

Tuy nhiên thời điểm đầu khi mới ra mắt, cuốn sách không nhận được sự đón nhận của độc giả và thành công nhiều như kì vọng của Victor Hugo, bản thân nhà văn cũng thừa nhận đây là thất bại trong sự nghiệp của mình.

Chỉ đến thế kỷ XX, những giá trị của Thằng cười mới được nhìn nhận đúng nghĩa và trở lại vị trí xứng đáng. Cuốn sách đã thể hiện chân thực mối quan hệ giữa các tầng lớp của nước Anh trong thế kỷ XVII, được đánh giá là một trong ba tiểu thuyết vĩ đại trong sự nghiệp của Victor Hugo.

Tầm ảnh hưởng của Victor Hugo

Victor Hugo là một trong số ít tác giả có tầm ảnh hưởng không chỉ trong giới văn học mà còn trở thành biểu tượng mẫu mực về tài năng và lòng nhân ái. Ông đã dành cả cuộc đời để sáng tạo nghệ thuật không ngừng nghỉ và liên tục đổi mới, đồng thời đấu tranh cho những giá trị và tinh thần nhân đạo tốt đẹp.

Victor Hugo có vị trí và ảnh hưởng vô cùng quan trọng không chỉ trong văn học Pháp mà còn là thế giới, ông trở thành ngọn hải đăng rực sáng của chủ nghĩa văn học lãng mạn.

Vị trí trang trọng trong lịch sử văn học thế giới

Sự nghiệp văn học của Victor Hugo trở thành niềm tự hào của văn học nhân loại không chỉ bởi số lượng tác phẩm mà còn bởi tính nhân văn trong đó. Suốt cả cuộc đời, ông đã dùng ngòi bút làm vũ khí để đấu tranh cho lý tưởng và mơ ước của mình, đứng về phía nhân dân lao động để góp một tiếng nói trong công cuộc giải phóng loài người.

Tác phẩm của ông ra đời trên đống gạch đổ nát của ngục Baxti và chấm dứt khi những nghiệp đoàn thợ thuyền sắp sửa tuyên bố rằng mùa xuân sẽ thuộc về họ ngày 1 tháng 5 tại Chicago. Victor Hugo là tấm gương phản chiếu cách mạng Pháp.

– Louis Aragon

Các tác phẩm của Hugo vì thế là cả một kho tàng đồ sộ với trữ lượng phong phú về văn hóa và lịch sử.

Sinh ra trong thời kỳ đầy biến động của Pháp nói riêng và châu Âu nói chung, Hugo trở thành một trong những nhân chứng đầy quan trọng và tiêu biểu không chỉ của văn học mà còn của thời đại. Suốt cuộc đời ông dùng để cống hiến cho văn học, cho những giá trị và niềm tin không bao giờ ngơi nghỉ về một xã hội tốt đẹp hơn.

Ảnh hưởng đến văn học Việt Nam

Victor Hugo nói riêng và chủ nghĩa lãng mạn phương Tây có nhiều ảnh hưởng quan trọng đến văn học Việt Nam.

Văn hóa phương Tây bắt đầu du nhập vào Việt Nam từ cuối thế kỷ XIX, đem đến những thay đổi về mặt xã hội và chính trị trong nhiều phương diện, trong đó có văn học. Một trong những ảnh hưởng quan trọng đối với văn học Việt Nam là sự xuất hiện của chủ ngĩa lãng mạn phương Tây, mạnh mẽ và tiêu biểu có thể kể đến giai đoạn những năm 1930 – 1945.

Thông qua các ấn phẩm dịch thuật, chủ nghĩa văn học lãng mạn Pháp dần trở nên phổ biến ở Việt Nam. Theo một thống kê được đăng trong Cahiers d’Etudes Vietnamiennes (1989 – 1990) thì ngoài La Fontaine, Victor Hugo là một trong những tác giả có nhiều sáng tác được dịch thành tiếng Việt, cụ thể là 27 tác phẩm.

Victor Hugo hinh anh 9 e1635346822588 - Victor Hugo – Cây đại thụ của nền văn học lãng mạn
Tiểu thuyết của Victor Hugo du nhập vào nước ta từ rất sớm

Hai tiểu thuyết của ông là Nhà thờ Đức bà Paris Những người khốn khổ cũng sớm được dịch ra thành tiếng Việt và phổ biến đối với bạn đọc.

Ảnh hưởng lớn nhất của Victor Hugo đối với văn học Việt Nam có thể kể đến là cách triển khai, sử dụng các biện pháp nghệ thuật đặc trưng của văn học lãng mạn, trong đó tiêu biểu là grotesque.

Grotesque là một thuật ngữ trong sáng tạo nghệ thuật, dùng để chỉ việc kết hợp các yếu khó có thể kết hợp như bóng tối và ánh sáng, cái tốt và cái ác. Đây là một trong những thủ pháp mà Victor Hugo sử dụng rất nhiều trong các tác phẩm của mình và đem đến nhiều thành công.

Thủ pháp này cũng xuất hiện trong một số sáng tác của nhiều nhà văn giai đoạn 30 – 45 như Nam Cao, Nguyễn Công Hoan, về sau là Nguyễn Công Hoan và Nguyễn Công Hoan.

 Độc giả có thể tìm thấy nhiều nét tương đồng trong ngòi bút của Nam Cao khi viết Chí Phèo với thủ pháp quen thuộc của Victor Hugo trên các phương diện như cách thức xây dựng nhân vật, sức mạnh của tình yêu thương và kết thúc bằng cái chết thức tỉnh.

Tuy cách triển khai vấn đề, nội dung phản ánh và trường phái văn học của cả hai tác giả không hề giống nhau nhưng vẫn có sự giao thoa, gặp gỡ trong sáng tạo nghệ thuật.

Một trong những tác giả Việt Nam khác chịu nhiều ảnh hưởng bởi Victor Hugo còn phải kể đến Hồ Biểu Chánh.

Bên cạnh nhà văn, Hồ Biểu Chánh còn được biết đến với vai trò dịch thuật. Bởi vậy mà cơ hội để ông tiếp xúc với các sáng tác của Victor Hugo nói riêng và văn học phương Tây nói chung càng trở nên dễ dàng hơn, điều này có ảnh hưởng rất nhiều đến quá trình sáng tác của ông.

Thời kỳ đầu trong sự nghiệp, Hồ Biểu Chánh cho ra mắt mười hai tác phẩm phóng tác từ tiểu thuyết châu Âu, tiêu biểu có thể kể đến Chúa tàu Kim Quy, Cay đắng mùi đời, Thầy thông ngôn Ngọn cỏ gió đùa.

Trong đó Ngọn cỏ gió đùa là tiểu thuyết phóng tác dựa trên Những người khốn khổ của Victor Hugo. Nhà văn đã dành năm năm để nghiên cứu tác phẩm gốc, sắp xếp lại các tình tiết và xây dựng lại nhân vật, tình tiết sao cho phù hợp với văn hóa của Việt Nam.

Tuy là một tác phẩm phái sinh với dung lượng chỉ bằng một phần năm tác phẩm gốc nhưng Ngọn cỏ gió đùa vẫn đạt được những thành tựu và sức sống của riêng nó.

Hồ Biểu Chánh đã vận dụng và học tập những nét đặc sắc trong ngòi bút của Victor Hugo, biến chúng trở thành chất liệu sáng tác của riêng mình. Ông được xem là một trong những tác giả quan trọng có công phát triển tiểu thuyết và phương ngữ Nam Bộ. 

Victor Hugo có vị trí và vai trò vô cùng quan trọng trong bầu trời văn học của nước Pháp và cả thế giới, như Lev Tolstoy đã nhận xét:

Hugo là một nhà tiểu thuyết đứng trên thế kỷ của mình như mẫu mực của ý thức nghệ thuật và ý thức đạo đức hết sức cao cả.

Ông giống như một mầm xanh mọc lên từ đống tro tàn của chế độ phong kiến đã sụp đổ, rồi vươn mình trở thành một cây đại thụ trong văn đàn Pháp.

Hải Quỳnh

Đăng bởi: Hanoi1000.vn

Chuyên mục: Tổng hợp

Rate this post

Hanoi1000

Là một người sống hơn 30 năm ở Hà Nội. Blog được tạo ra để chia sẻ đến mọi người tất cả mọi thứ về Hà Nội. Hy vọng blog sẽ được nhiều bạn đọc đón nhận.

Related Articles

Trả lời

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai.

Back to top button