Tổng hợp

Nữ sĩ thời gió bụi: Cuộc đời huy hoàng nhưng lắm bi thương 

Nữ sĩ thời gió bụi xuất bản lần đầu năm 2021, ba năm từ khi Lê Phương Liên lên ý tưởng viết về cuộc đời của Đoàn Thị Điểm. Để hoàn thành tác phẩm, nhà văn đã tìm đọc nhiều ghi chép lịch sử như gia phả tiến sĩ Nguyễn Kiều, tuyển tập Một điểm tinh hoa – thơ văn Hồng Hà nữ sĩ, Việt Nam lược sửKinh Thi.

Không chỉ nghiên cứu tài liệu, Lê Phương Liên còn đích thân đến thăm mộ nữ sĩ họ Đoàn tại làng Phú Xá để lấy cảm hứng sáng tác. Nhờ đó, câu chuyện trong Nữ sĩ thời gió bụi trở nên sống động hơn, mang đến cho độc giả những góc nhìn mới về tác giả Truyền kỳ tân phả.

Lê Phương Liên và cơ duyên chấp bút Nữ sĩ thời gió bụi

Lê Phương Liên tên thật là Lê Thị Phương Liên, bà sinh năm 1951 tại Hà Nội. Tuy đam mê văn chương từ nhỏ nhưng nữ tác giả chỉ bén duyên với viết lách trong thời gian theo học Trường Cao đẳng Sư phạm Hà Nội. 

Dưới sự khích lệ của anh họ là nhà văn Tô Hải Vân và biên tập viên NXB Kim Đồng, cô sinh viên ngày đó đã viết nên Những tia nắng đầu tiên. Đây là tác phẩm đầu tiên trong sự nghiệp của nhà văn, bao gồm những câu chuyện nhẹ nhàng và đáng yêu.

nu si thoi gio bui hinh anh 3 e1625072133989 - Nữ sĩ thời gió bụi: Cuộc đời huy hoàng nhưng lắm bi thương
Chân dung nhà văn Lê Phương Liên

Tốt nghiệp Cao đẳng, Lê Phương Liên không theo đuổi con đường viết lách chuyên nghiệp mà chọn gắn bó với bục giảng. Tuy nhiên, điều này chỉ khiến niềm đam mê sáng tác trở nên mãnh liệt hơn, bà từ giã ngành giáo dục sau chín năm gắn bó. 

Sau hơn bốn mươi năm sáng tác, gia tài của bà không chỉ gồm những câu chuyện vui, tác phẩm truyền cảm hứng mà còn là tiểu thuyết lịch sử. Năm 2021, bà cho ra mắt tiểu thuyết dã sử Nữ sĩ thời gió bụi và gây bất ngờ cho độc giả lẫn giới chuyên môn.

Nhiều người tỏ ra khó hiểu vì trước đây, bà chuyên tâm viết sách cho thiếu nhi, là thế hệ tiếp nối thành công của Đoàn Giỏi, Tô Hoài, Vũ Tú Nam và Xuân Quỳnh. Thậm chí, Lê Phương Liên còn từng giữ chức vụ Trưởng ban Văn học Thiếu nhi của Hội Nhà văn Việt Nam.

nu si thoi gio bui hinh anh 5 e1625072440157 - Nữ sĩ thời gió bụi: Cuộc đời huy hoàng nhưng lắm bi thương
Nữ sĩ thời gió bụi là tiểu thuyết dã sử đầu tiên của Lê Phương Liên

Dẫu bước ra khỏi vòng an toàn nhưng Lê Phương Liên không làm công chúng thất vọng, bà cho thấy bút pháp văn chương tài hoa khi thâu tóm cuộc đời đầy biến động của Đoàn Thị Điểm chỉ trong ba trăm trang sách.

Đoàn Thị Điểm trước khi được biết đến là nhà giáo, thầy thuốc, tác gia có tư tưởng tiến bộ và tầm nhìn sâu rộng thì chỉ đơn thuần là một người con gái được sinh ra trong thời phong kiến. Thế nhưng, dưới sự chỉ dạy của cha và sóng gió cuộc đời, bà đã trở thành một trong những “kỳ nhân” hiếm hoi được lưu truyền trong sử sách.

Việc Lê Phương Liên sáng tác Nữ sĩ thời gió bụi khi ở độ tuổi bảy mươi khiến nhiều người tò mò về cơ duyên đã đưa nhà văn trở lại “thời gió bụi”. Bởi vậy, bà chia sẻ về vấn đề này trước báo giới như sau:

Tôi gặp nhà báo Văn Hậu tại Văn Miếu Quốc Tử Giám vào Ngày thơ Việt Nam. Ông mời tôi đến làng Phú Xá để viếng mộ Hồng Hà nữ sĩ Đoàn Thị Điểm, rồi đề nghị tôi viết một cuốn sách về người tài nữ này vì tin rằng tác giả nữ sẽ đồng cảm khi viết về một nữ sĩ nổi tiếng trong lịch sử văn học nước nhà.

Tuy nhiên, ý định viết chỉ thực sự nảy nở khi bà được Tổng biên tập NXB Phụ nữ tặng bộ sách Phụ nữ tùng thư. Trong đó, tác phẩm Một điểm tinh hoa của Đoàn Thị Điểm đã thôi thúc và gợi dậy tinh thần sáng tác của Lê Phương Liên.

Nữ sĩ thời gió bụi sau khi xuất bản đã nhận nhiều phản hồi tích cực, góp phần khẳng định tên tuổi của nhà văn Lê Phương Liên. Cuốn sách cũng được ghi nhận là tiểu thuyết dã sử đầu tiên viết về cuộc đời một nữ trí thức thời phong kiến Việt Nam.

Nữ sĩ thời gió bụi và cuộc đời thăng trầm

Đoàn Thị Điểm sinh năm 1705 và mất năm 1748, bà là nữ danh nhân thời Lê trung hưng. Dù đã đi xa nhưng đến nay, giai thoại cũng như các câu chuyện được đồn thổi quanh cuộc đời bà vẫn được lưu truyền rộng rãi.

Bởi vậy, việc Lê Phương Liên dựng lại hình tượng nữ thi nhân bằng con chữ là điều không dễ dàng. Gặp thách thức lớn nhưng nhà văn vẫn mang đến một nữ sĩ phóng khoáng, dân dã mà không kém phần duyên dáng và trí thức, đưa độc giả trở lại thế kỷ XVIII.

nu si thoi gio bui hinh anh 1 e1625066855701 - Nữ sĩ thời gió bụi: Cuộc đời huy hoàng nhưng lắm bi thương
Nữ sĩ thời gió bụi viết về nữ sĩ thời Lê trung hưng

Câu chuyện bắt đầu khi con gái nhà họ Đoàn vừa tròn mười sáu tuổi, không những tinh thông võ thuật mà còn am hiểu chữ nghĩa. Mến mộ tài đức của Thị Điểm, Thượng thư Lê Tuấn Anh đã xin ông Đoàn Doãn Nghi cho nhận nàng làm nghĩa nữ.

Từ biệt cha mẹ và anh trai, Đoàn Thị Điểm chuyển vào sống trong phủ Thượng thư Lê Tuấn Anh. Tại đây, nàng không chỉ đọc các bản kinh điển, truyện truyền kỳ, sách địa dư hay thư tịch của các bậc anh tài nước Việt thời Lý, Trần, Lê Sơ mà còn gặp gỡ mối duyên tiền định là tiến sĩ Nguyễn Kiều.

Thế nhưng, trước khi nên duyên vợ chồng với tiến sĩ Nguyễn Kiều, Đoàn Thị Điểm từng được nghĩa phụ ngỏ lời đưa vào Phủ Chúa làm cung nhân. Tuy nhiên, nàng và gia đình không thích chốn kinh thành tranh đấu nên đã từ chối khéo để về quê sống.

Đang nghĩ ngợi, bỗng nàng chợt thấy bóng Trần võ sư thoáng qua cửa sổ. Đột nhiên nàng thấy hiển hiện bên mình bóng cha Doãn Nghi, anh Doãn Luân. Nàng chợt hiểu mình cần phải chạy về hướng nào.

– Nữ sĩ thời gió bụi

Lương duyên với phu quân tương lai cũng đứt đoạn từ đây, Thị Điểm mang theo tay nải đựng đầy tài liệu trở về đoàn tụ với cha mẹ và anh trai. Nhờ am hiểu chữ nghĩa, kiến thức sâu rộng nên nàng đã cùng ông Doãn Nghi mở lớp dạy học, lấy tên Tràng Lạc Viên.

nu si thoi gio bui hinh anh 3 1 e1632032532392 - Nữ sĩ thời gió bụi: Cuộc đời huy hoàng nhưng lắm bi thương
Đoàn Thị Điểm cùng cha mở lớp dạy học ở quê

Từ khí chất đến tư dung, Đoàn Thị Điểm đều cho thấy bản thân là người có học thức, biết đối nhân xử thế. Bởi vậy, lớp học của nàng được rất nhiều trò theo, thậm chí kẻ từng hành nghề cướp là Trần Minh Giám cũng bị khuất phục.

Thấy sĩ tử một lòng theo học, Đoàn Thị Điểm quyết định lấy hiệu là Hồng Hà nữ sĩ để trực tiếp giảng dạy. Không lâu sau, tên tuổi nàng vang xa khắp vùng, nhiều gia đình khăn gói gửi con đến Tràng Lạc Viên, cốt mong công thành danh toại.

Bước qua cửa ải quyền thế, cuộc sống thanh bần nơi làng quê vẫn không đủ sức bảo vệ Đoàn Thị Điểm khỏi sóng gió. Hạnh phúc bên gia đình chưa lâu, nàng đối mặt với đau thương khi phụ thân mất mà chưa kịp nói lời tạm biệt.

Nỗi buồn trào dâng, Đoàn Thị Điểm cùng anh trai quyết định đóng cửa Tràng Lạc Viên, đưa người thân về Văn Giang sinh sống. Thế nhưng, xã hội loạn lạc khiến cuộc sống gia đình trở nên khó khăn, bữa ăn mỗi ngày chỉ còn rau cháo.

Dù không khá giả như trước nhưng sáu người trong nhà họ Đoàn cùng em vợ Lê Hữu Trác vẫn sống vui vẻ, tận hưởng mỗi ngày trong đời. Là những lúc rôm rả kể chuyện hay chăm chú đọc từng con chữ trên trang giấy.

Tuy nhiên, vận mệnh một lần nữa trêu đùa Hồng Hà nữ sĩ khi tước đi mạng sống của người anh trai Doãn Luân. Hai trụ cột gia đình lần lượt qua đời, để lại trên vai Đoàn Thị Điểm trách nhiệm chăm lo mẹ già, chị dâu ốm yếu và hai đứa cháu non thơ.

 

Tùng tàn, trúc gãy, chỉ còn mai xanh.

– Nữ sĩ thời gió bụi

Gánh nặng là vậy nhưng Đoàn Thị Điểm không một lời kêu than, nàng còn hy sinh hạnh phúc riêng để chu toàn cuộc sống gia đình. Vị nữ sĩ này còn từ chối nhiều tráp trầu cau, đặc biệt nhất là lần trốn khỏi lễ rước dâu bất ngờ của ngài Bỉnh Trung công.

Lần này, Đoàn Thị Điểm khước từ không chỉ vì vướng bận người thân mà còn bởi lý tưởng sống lâu nay. Nàng khó lòng chấp nhận mang tài sắc vào chốn xô bồ, nơi chỉ diễn ra những màn túm tóc xé áo.

Ngưỡng mộ tinh thần quả quyết, lại thêm phần nể nang Thượng thư Lê Tuấn Anh nên Bỉnh Trung công không gây khó dễ cho nhà họ Đoàn. Nhờ đó, nàng sống an ổn trên đất Văn Giang thêm vài năm trước khi khăn gói chuyển lên bờ Nam sông Hồng.

nu si thoi gio bui hinh anh 4 e1632032617868 - Nữ sĩ thời gió bụi: Cuộc đời huy hoàng nhưng lắm bi thương
Hồng Hà nữ sĩ trở lại kinh thành Thăng Long sau nhiều năm

Tại kinh thành, Hồng Hà nữ sĩ bắt đầu đứng lớp trở lại theo lời mời của người học trò cũ. Cứ ngỡ Thị Điểm sẽ đơn độc đến cuối đời nhưng duyên phận chưa đứt, Chánh sứ Nguyễn Kiều cho người đến ngỏ ý rước vị nữ sĩ lừng danh này về làm phu nhân.

Lúc hai người đã đi ra khỏi hiên nhà, Nguyễn Kiều đột nhiên hỏi: “Tôi muốn hỏi em một điều này?”. Ngừng một lát, Nguyễn Kiều nhìn Đoàn tiểu thư chăm chú: “Chắc em rất buồn khi viết mấy câu ‘Những màng mấy khắc giang cầm hạc. Ngỡ đã vài phen đổi lá ngô?”

– Nữ sĩ thời gió bụi

Tưởng chừng sẽ từ chối thêm lần nữa nhưng khi nhớ lại lời Nguyễn Kiều nói năm xưa, nàng đã gật đầu. Khoảnh khắc nữ “kỳ nhân” chấp thuận được Lê Phương Liên miêu tả rất tinh tế, thể hiện được chất thơ bên trong nhân vật lịch sử này.

Không chỉ vậy, nhà văn còn làm rõ lý do tại sao Đoàn Thị Điểm đồng ý bước vào phủ chánh sứ mà không phải chốn xa hoa nào khác. Tâm tư nữ sĩ đơn giản là ở bên người hiểu mình, có chung sở thích thi ca.

Tuy đã xuất giá, chuyển vào phủ chánh sứ nhưng cảnh đầu gối tay ấp của Đoàn Thị Điểm lại chẳng nồng đượm. Xảy ra tình trạng này cũng vì tiến sĩ Nguyễn Kiều phải đi sứ Bắc quốc ba năm, khó lòng dẫn theo gia quyến nên mới đành để phu nhân lẻ bóng.

Hồng Hà nữ sĩ và những lần gặp gỡ thi nhân

Suốt ba năm phu quân đi sứ, Đoàn Thị Điểm luôn vun vén cuộc sống gia đình, hết mực giúp đỡ dân làng tiếp đón đoàn quân chinh chiến trở về. Thế nhưng, công lao đó lại chẳng được ai ca tụng, người ta chỉ săm soi bà có làm tròn bổn phận của một người vợ xa chồng hay không.

Nếu những chinh phụ khác đau đáu chờ chồng, hạn chế tiếp xúc đàn ông thì Hồng Hà nữ sĩ lại khác, bà luôn mong được giao lưu với các thi nhân. Dù nam hay nữ, quần áo lượt là hay chắp vá, phu nhân Nguyễn Kiều đều rộng cửa đón chào.

nu si thoi gio bui hinh anh 6 - Nữ sĩ thời gió bụi: Cuộc đời huy hoàng nhưng lắm bi thương
Nữ thời gió bụi cùng những thi nhân nổi tiếng trong lịch sử

Đoàn Thị Điểm có tư tưởng tiến bộ này cũng nhờ sự chỉ dạy của mẹ, một người chỉ mong con gái được đọc nhiều sách hơn. Đây cũng là câu chuyện được Lê Phương Liên miêu tả chi tiết, phu nhân nhà họ Đoàn không giống nhiều phụ nữ trong thành Thăng Long.

Nghe mẹ nói thế, nàng thấy mẹ khác với nhiều người đàn bà ở kinh thành. Nghe tin con gái được về làm “con nuôi quan thượng thư” bà không nghĩ đến chuyện được ở lầu son gác tía, được ăn cao lương mĩ vị, được mặc quần áo lụa là… mà chỉ nghĩ đến thư viện nhà quan. Bà mừng rõ như con người mình được vào trường Quốc Tử Giám. Xưa nay có bao giờ nữ nhân được bén mảng tới trường Giám, đó là học đường chỉ dành riêng cho các vương tôn công tử con nhà đại quan.

– Nữ  sĩ thời gió bụi.

Tư tưởng đó thấm nhuần vào con người Đoàn Thị Điểm, vị tiểu thư năm nào không chỉ chăm chú đọc sách mà còn thuận tay ghi lại những điều mình hiểu. Vì thế mà Thượng thư Lê Tuấn Anh mới ấn tượng, nhen nhóm ý định tiến dâng nghĩa nữ vào phủ Chúa.

Lê Phương Liên khắc hoạ hình tượng của một nữ thi sĩ mạnh mẽ nhưng duyên dáng, khéo léo từ chối cuộc đời bị sắp xếp. Để rồi tài năng ấy trở thành lá bùa hộ mệnh, giúp Đoàn Thị Điểm vượt qua nhiều hoạn nạn.

nu si thoi gio bui hinh anh 7 - Nữ sĩ thời gió bụi: Cuộc đời huy hoàng nhưng lắm bi thương
Sự khéo léo và trí thông minh đã giúp nữ sĩ vượt qua nhiều hoạn nạn

Song cuộc gặp gỡ và đối thơ để lại ấn tượng nhất chỉ có một. Nhà văn khắc họa chân thực cảnh sông nước, ánh trăng trong đêm “dạ du” của phu nhân Nguyễn Kiều cùng danh sĩ Đặng Trần Côn, lang y Lê Hữu Trác, hai gia nhân là Trần võ sư và bà Thị Na.

Năm người trên chiếc thuyền không phân biệt tầng lớp hay địa vị, cùng nhau ngâm thơ và uống rượu dưới trăng sáng. Có lúc họ nói ra tâm tư giấu kín lâu nay, khi lại cất tiếng uỷ khuất thay cho người đời.

Hoà cùng nước chảy, trăng trôi, danh sĩ Đặng Trần Côn đã ngâm vài câu thơ trong Chinh phụ ngâm. Ông nói nỗi “trăm sầu nghìn não” của người chinh phụ, những mảnh đời chỉ biết ngóng trông bóng dáng nam nhân trở về từ chiến trường.

Còn Lê Hữu Trác, tuy khó lòng cảm nhận nỗi sầu ai oán của những người chinh phụ nhưng ông cũng có sự trăn trở riêng. Hải Thượng Lãn Ông khi còn tham gia chiến tuyến đã mang theo ước vọng cứu người, mong rằng thương vong sẽ ít nhất có thể.

…những trang sách được tác giả dụng công nhất, và cũng dồn nhiều tình ý nhất để dẫn dắt người đọc theo cùng nhân vật phiêu du trên sóng nước đêm trăng vào một thời mà Hồ Tây chắc chắn còn nhiều vẻ mênh mông hoang dã.

– Nguyễn Huy Thắng

Không riêng Đặng Trần Côn hay Lê Hữu Trác, một người mạnh mẽ như Đoàn Thị Điểm cũng phải thốt lên tâm tư của bản thân. Bà mượn Chinh phụ ngâm của danh sĩ họ Đặng để nói lên khát khao về cuộc sống bình thường, gia đình sum họp.

Tuy nỗi niềm được giải tỏa nhưng sau đêm đó, Đoàn Thị Điểm phải đối mặt với nhiều đàm tiếu. May mắn thay, Hồng Hà nữ sĩ được sự tin tưởng và thấu hiểu của phu quân, thậm chí Chánh sứ Nguyễn Kiều còn che chở bà trước những lời dò xét.

Sau khi đi sứ Bắc quốc về, tiến sĩ Nguyễn Kiều dành nhiều thời gian bên phu nhân hơn. Ban đầu, ông hay đưa bà đến chào hỏi quan trên nhưng về sau thì chỉ quanh quẩn trong phủ, cùng nhau đàm đạo, ngâm thơ và múa kiếm.

nu si thoi gio bui hinh anh 8 - Nữ sĩ thời gió bụi: Cuộc đời huy hoàng nhưng lắm bi thương
Khung cảnh yên bình của vợ chồng Tiến sĩ Nguyễn Kiều trong Nữ sĩ thời gió bụi

Tiếc thay, Đoàn Thị Điểm đến cuối đời vẫn không có được hạnh phúc trọn vẹn khi bà và chồng, mỗi người một phương. Cảm thương cho số phận nữ sĩ tài hoa, Lê Phương Liên đã viết lên một chi tiết mới lạ, coi như đó là niềm an ủi dành cho Hồng Hà nữ sĩ.

Dù chứa yếu tố hư cấu nhưng Lê Phương Liên vẫn tái hiện sống động, chân thực cuộc đời của bậc nữ nhân kỳ tài. Nhà văn cũng khắc hoạ thêm những danh sĩ khác ở thế kỷ XVIII, góp phần đưa Nữ sĩ thời gió bụi đến gần hơn với độc giả.

Là tiểu thuyết dã sử đầu tiên của Lê Phương Liên nhưng Nữ sĩ thời gió bụi vẫn đạt được thành công nhất định, lập tức nối bản ngay sau khi phát hành, đây là dấu hiệu đáng mừng trong sự nghiệp của tác giả nói riêng và nền văn học Việt Nam nói chung.

Loan Phương

Đăng bởi: Hanoi1000.vn

Chuyên mục: Tổng hợp

Rate this post

Hanoi1000

Là một người sống hơn 30 năm ở Hà Nội. Blog được tạo ra để chia sẻ đến mọi người tất cả mọi thứ về Hà Nội. Hy vọng blog sẽ được nhiều bạn đọc đón nhận.

Related Articles

Trả lời

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai.

Back to top button