Hạch toán là gì? Tìm hiểu các loại hạch toán cơ bản

Hạch toán là một thuật ngữ rất quen thuộc trong lĩnh vực kế toán, thế nhưng không phải sinh viên hay ứng viên tìm việc kế toán nào cũng hiểu rõ hạch toán là gì. Bài viết dưới đây Kotra Hanoi sẽ cung cấp cho người đọc các thông tin cơ bản cần biết về thuật ngữ thuộc lĩnh vực tài chính này. 

Hạch toán là gì?

Hạch toán là tập hợp của các quá trình quan sát – đo lường – tính toán – ghi chép các hoạt động kinh tế để có biện pháp giám sát và quản lý các hoạt động đó một cách hiệu quả, chặt chẽ.

Hạch toán là gì?
Hạch toán là gì?

Để quản lý các hoạt động kinh tế một cách sát sao, chúng ta cũng cần phải có những thông tin cụ thể. Các thông tin này có thể được thu thập bằng nhiều phương thức khác nhau, trong đó việc quan sát – đo lường – tính toán – ghi chép (hay còn gọi là hạch toán) chính là những phương thức thu thập thông tin phổ biến.

Những việc cần làm cụ thể của việc thu thập thông tin bao gồm:

  • Quan sát: giai đoạn đầu tiên của hạch toán. Ở giai đoạn này, kế toán viên thực hiện đo lường mọi hao phí và kết quả của các hoạt động kinh tế. Kết quả đo lường có thể thể hiện dưới các hình thức: tiền, hiện vật, lao động.
  • Tính toán: sau việc quan sát là quá trình thực hiện các phép tính, các phương pháp tổng hợp – phân tích để xác định các chỉ tiêu cần thiết, từ đó xác định tính hiệu quả của các hoạt động kinh tế.
  • Ghi chép: là quá trình thu thập, xử lý, lưu lại tình hình hoặc kết quả của các hoạt động kinh tế theo từng thời kỳ, địa điểm phát sinh theo một trật tự nhất định.

Tổng hợp lại của 3 quá trình quan sát – tính toán – ghi chép các hoạt động kinh tế như trên được gọi là hạch toán.

Các khái niệm về hạch toán

Hạch toán kinh tế: đây là một phạm trù của nền kinh tế hàng hóa nói chung, đặc biệt ứng dụng trong nền kinh tế xã hội chủ nghĩa cần quản lý các hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp, dựa trên cơ sở kế hoạch hóa kết hợp sử dụng các quan hệ hàng hóa – tiền tệ và áp dụng phương thức thương mại.

Những nguyên tắc cơ bản của hạch toán kinh tế:

  • Tự chủ trong hoạt động sản xuất – kinh doanh và tự chịu trách nhiệm vật chất và tài chính về kết quả kinh doanh theo cơ chế thị trường có sự điều tiết của nhà nước bằng kế hoạch, chính sách, đòn bẩy kinh tế.
  • Tự bù đắp chi phí và có lãi; thực hiện chế độ khuyến khích vật chất, kích thích sản xuất phát triển, nâng cao hiệu quả kinh tế.
  • Hạch toán kinh tế được áp dụng ở đơn vị, xí nghiệp, xí nghiệp liên hợp, công ty, tổng công ty…

Hạch toán kinh tế quốc dân: Bao gồm những hoạt động hạch toán như hạch toán thu nhập quốc dân,hạch toán tài chính và lưu chuyển vốn; hạch toán thu chi bằng tiền mặt của dân cư, hạch toán thanh toán quốc tế.

Bảng hạch toán tài khoản quốc gia của Việt Nam là một bộ phận của hạch toán kinh tế quốc dân, bao gồm:

  • Tổng sản phẩm trong nước tính theo giá hiện hành và tính theo giá so sánh;
  • Cơ cấu tổng sản phẩm theo ngành, theo khu vực kinh tế và theo thành phần kinh tế;
  • Bảng cân đối tổng sản phẩm trong nước (một bên là nguồn tổng sản phẩm và chênh lệch xuất nhập khẩu, một bên là sử dụng cho tích lũy tài sản và sử dụng cho tiêu dùng cuối cùng).

Tìm hiểu các loại hạch toán cơ bản

1, Hạch toán nghiệp vụ (hay còn gọi là hạch toán nghiệp vụ kỹ thuật)

Hạch toán nghiệp vụ là quá trình quan sát – theo dõi – phản ánh từng nghiệp vụ kinh tế kỹ thuật cụ thể để kịp thời chỉ đạo các hoạt động đó một cách thường xuyên. Đối tượng của hình thức hạch toán này là các nghiệp vụ kinh tế – kỹ thuật, cụ thể như: tiến độ thực hiện các hoạt động cung cấp nguyên vật liệu, quá trình sản xuất, tiêu thụ sản phẩm, tình hình biến động và sử dụng các yếu tố thuộc quá trình tái sản xuất – kinh doanh…

Đặc điểm của hạch toán nghiệp vụ là không áp dụng bất kỳ một thước đo kết quả nào mà chỉ căn cứ vào tính chất từng nghiệp vụ và yêu cầu quản lý mà sử dụng một trong ba loại thước đo thích hợp là tiền, hiện vật hay lao động.

Hạch toán nghiệp vụ sử dụng các phương tiện thu thập, truyền tin đơn giản như chứng từ, điện thoại, điện báo hoặc truyền miệng. Với đối tượng chung và phương pháp hạch toán đơn giản nên hạch toán nghiệp vụ chưa được công nhận là một môn khoa học độc lập.

Hạch toán nghiệp vụ không được xem là một môn khoa học độc lập.
Hạch toán nghiệp vụ không được xem là một môn khoa học độc lập.

2, Hạch toán thống kê (hay còn gọi là thống kê)

Khác với hạch toán nghiệp vụ, hạch toán thống kê làm môn khoa học nghiên cứu mối liên hệ giữa các yếu tố “lượng” và yếu tố “chất” của các hiện tượng kinh tế – xã hội với điều kiện thời gian và địa điểm cụ thể. Mục đích của hạch toán thống kê là để rút ra bản chất và tính quy luật trong quy trình phát triển của các hiện tượng đó.

Đối tượng của hạch toán thống kê bao gồm: tình hình tăng năng suất lao động, giá trị tổng sản lượng, tình hình giá cả, thu nhập lao động… Do đó, hạch toán thống kê thu nhập và cung cấp các thông tin không mang tính thường xuyên, liên tục mà chỉ có tính hệ thống.

Hạch toán thống kê đã xây dựng một hệ thống các phương pháp khoa học riêng như điều tra thống kê, phân tổ thống kê, số tương đối, số tuyệt đối, số bình quân và chỉ số.

3, Hạch toán kế toán (hay còn gọi là kế toán)

Hạch toán kế toán còn được gọi tắt là kế toán, được xem là môn khoa học ghi nhận, cung cấp thông tin về tình hình sử dụng tài sản, sự vận động của tài sản để đo lường tính hiệu quả của các hoạt động kinh tế tài chính phát sinh của một tổ chức, doanh nghiệp.

So với hạch toán nghiệp vụ và hạch toán thống kê, hạch toán kế toán có những đặc điểm khác biệt:

  • Hạch toán kế toán theo dõi và phản ánh một cách liên tục và toàn diện – có hệ thống về tình hình hiện tại cũng như sự biến động của tất cả các loại tài sản, nguồn hình thành tài sản trong một đơn vị, tổ chức. Nhờ đó mà hạch toán kế toán theo dõi được liên tục quá trình trước, trong và sau khi triển khai hoạt động kinh doanh, dựa vào đó mà đánh giá việc sử dụng nguồn vốn của tổ chức có hiệu quả hay không.
  • Hạch toán kế toán sử dụng cả 3 loại thước đo kết quả nhưng chủ yếu vẫn là tiền tệ. Điều này thể hiện ở việc mọi nghiệp vụ kinh tế – tài chính được ghi chép lại đều thể hiện theo giá trị tiền tệ. Nhờ đó mà hạch toán kế toán cung cấp các số liệu tài chính tổng hợp, phục vụ cấp quản lý thực hiện các kế hoạch kinh tế – tài chính của đơn vị.
  • Chứng từ, đối ứng tài khoản, tính giá, tổng hợp, cân đối là những phương pháp mà hạch toán kế toán thường sử dụng. Trong đó, thủ tục hạch toán đầu tiên và bắt buộc đối với mọi nghiệp vụ kinh tế – tài chính đó là việc lập chứng từ kế toán – một công cụ đảm bảo tính chính xác và làm cơ sở pháp lý vững vàng.

Mỗi loại hạch toán trên dù có đặc điểm và phương pháp triển khai riêng nhưng nói chung đều có mối liên hệ mật thiết với nhau trong việc thể hiện chức năng phản ánh cụ thể và hỗ trợ quản lý quá trình tái sản xuất xã hội.

Hy vọng bài viết của chúng tôi đã cung cấp cho người đọc các thông tin hữu dụng về hạch toán là gì, các loại hạch toán cơ bản và vai trò của chúng đối với nền kinh tế quốc gia.

Subscribe
Notify of
guest
0 Comments
Inline Feedbacks
View all comments
0
Would love your thoughts, please comment.x
()
x