Bảo hiểm xã hội là gì? Bảo hiểm xã hội có những loại nào, chế độ ra sao?

Bảo hiểm xã hội là gì? Bảo hiểm xã hội có những loại nào, chế độ ra sao? Mời các bạn cùng Kotra Hanoi đọc bài viết dưới đây để biết thêm chi tiết.

Bảo hiểm xã hội là một trong những chính sách an sinh dành cho người lao động. Ngoài tiền lương hàng tháng mà người lao động nhận được, nhà sử dụng lao động sẽ phải chi trả thêm một khoản tiền khi người lao động ốm đau, mất việc… Lúc này xuất hiện một quỹ tiền có chức năng bảo hộ cuộc sống cho người lao động, gọi là bảo hiểm xã hội.

Bảo hiểm xã hội là gì?

Văn bản pháp luật quy định chi tiết, hoàn chỉnh và cụ thể nhất về Bảo hiểm xã hội hiện nay là Luật Bảo hiểm xã hội năm 2014. Ngoài ra còn một số văn bản pháp luật bổ sung khác cũng quy định, hướng dẫn về bảo hiểm xã hội như Nghị định 115/2015/NĐ-CP, Thông tư số 59/2015/TT-BLĐTBXH…

Theo Luật bảo hiểm xã hội năm 2014, khái niệm về bảo hiểm xã hội được quy định như sau: Bảo hiểm xã hội là khoản tiền thay thế hoặc để bù đắp một phần thu nhập của người lao động khi họ bị giảm hoặc mất thu nhập do ốm đau, thai sản, tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp, hết tuổi lao động hoặc chết dựa trên cơ sở đóng vào quỹ bảo hiểm xã hội.”

Có rất nhiều khái niệm về bảo hiểm xã hội. Dưới góc nhìn kinh tế, bảo hiểm xã hội không trực tiếp chi trả cho người lao động các khoản tiền khi họ khám chữa bệnh, mất việc, qua đời… nhưng có chức năng hỗ trợ người lao động một phần chi phí khi họ không còn khả năng lao động.

Dưới góc độ pháp lý, chế độ bảo hiểm xã hội là những quy định pháp luật do Nhà nước ban hành, quy định về các hình thức đảm bảo về vật chất và tinh thần cho người lao động hoặc người thân của người lao động, khi họ bị mất hoàn toàn hoặc mất một phần khả năng lao động.

Bảo hiểm xã hội là một chính sách xã hội cho Nhà nước ban hành.
Bảo hiểm xã hội là một chính sách xã hội cho Nhà nước ban hành.

Các yếu tố cấu thành bảo hiểm xã hội  

  1. Các bên thực hiện bảo hiểm xã hội

Các bên trong bảo hiểm xã hội bao gồm bên thực hiện bảo hiểm xã hội, bên tham gia bảo hiểm xã hội, bên được bảo hiểm xã hội:

Ở một số quốc gia trên thế giới, bên thực hiện bảo hiểm xã hội là do Nhà nước thành lập, do một tổ chức tư nhân nào đó lập ra và hoạt động theo quy định của pháp luật tại quốc gia đó. Ở nước ta, cơ quan chịu trách nhiệm về bảo hiểm xã hội là do Nhà nước thành lập và tổ chức từ Trung ương đến địa phương.

Bên tham gia bảo hiểm xã hội là người chi trả mức phí bảo hiểm xã hội cho bản thân hoặc cho người khác hưởng. Theo quy định của pháp luật Việt Nam, bên tham gia bảo hiểm xã hội là bên sử dụng lao động, người lao động và trong vài trường hợp có thể là Nhà nước.

Bên được bảo hiểm xã hội là người lao động hoặc thân nhân của họ khi thỏa mãn các điều kiện được hưởng các chế độ của bảo hiểm xã hội.

  1. Các yếu tố tạo thành bảo hiểm xã hội

  • Đối tượng được hưởng bảo hiểm xã hội;
  • Điều kiện được hưởng bảo hiểm xã hội;
  • Mức hưởng và thời hạn hưởng trợ cấp bảo hiểm xã hội.
  1. Các chế độ bảo hiểm xã hội

Hiện nay nước ta ban hành các chế độ bảo hiểm xã hội như sau:

  • Chế độ ốm đau;
  • Chế độ bảo hiểm thai sản;
  • Chế độ bảo hiểm thất nghiệp;
  • Chế độ hưu trí;
  • Chế độ bảo hiểm y tế;
  • Chế độ tử tuất;
  • Chế độ tai nạn lao động;
  • Chế độ bệnh nghề nghiệp.
  1. Chức năng của bảo hiểm xã hội

Hiện nay có rất nhiều người lao động băn khoăn hoặc không muốn tham gia chế độ BHXH vì cho rằng mức đóng BHXH khá cao. Tuy nhiên, người lao động lại không nắm rõ những lợi ích chi tiết mà họ nhận được khi tham gia BHXH. Vậy thực tế BHXH để làm gì?

Bảo hiểm xã hội là khoản tiền có chức năng đảm bảo thay thế hoặc bù đắp sự thiếu hụt về mặt tài chính cho người lao động, gia đình người lao động khi họ gặp phải những rủi ro cuộc sống như ốm đau, tai nạn, qua đời…

Bên cạnh đó, bảo hiểm xã hội cũng có chức năng phân phối lại thu nhập cho người lao động. Chức năng này thể hiện ở việc người lao động sẽ san sẻ thu nhập theo thời gian, tức người lao động đóng bảo hiểm xã hội thành nhiều đợt để dành số tiền đó khi gặp rủi ro hay gặp các vấn đề về thai sản, thất nghiệp, lương hưu… sau này.

Những điều cần biết về bảo hiểm xã hội

Căn cứ theo Luật bảo hiểm xã hội năm 2014, phân loại hình thức của bảo hiểm xã hội gồm hai loại: bảo hiểm xã hội bắt buộc và bảo hiểm xã hội tự nguyện.

  1. Phân loại bảo hiểm xã hội

Bảo hiểm xã hội bắt buộc

Căn cứ theo Khoản 2, Điều 3 Luật Bảo hiểm xã hội 2014 quy định bảo hiểm xã hội bắt buộc là loại hình bảo hiểm do Nhà nước tổ chức, người lao động và người sử dụng lao động phải tham gia chế độ này dù có nhu cầu hay không.

Bảo hiểm xã hội bắt buộc gồm các chế độ sau: thai sản, ốm đau, tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp, hưu trí và tử tuất.

Bảo hiểm xã hội tự nguyện

Là loại hình bảo hiểm do Nhà nước tổ chức mà người tham gia được lựa chọn phương thức và mức đóng phù hợp với thu nhập của mình.

Tại nước ta, Nhà nước có chính sách hỗ trợ người tham gia đóng tiền BHXH để hưởng chế độ hưu trí và tử tuất.

  1. Phân biệt bảo hiểm xã hội và bảo hiểm y tế

Bảo hiểm y tế là loại hình bảo hiểm thuộc lĩnh vực chăm sóc sức khỏe. Người tham gia bảo hiểm y tế sẽ được trả một phần hoặc toàn bộ chi phí khám chữa bệnh và thuốc men.

Mặc dù bảo hiểm xã hội và bảo hiểm y tế có sự liên quan và tương đồng, nhưng đây lại là hai phạm trù khác nhau.

Bảo hiểm y tế và bảo hiểm xã hội là hai phạm trù khác nhau.
Bảo hiểm y tế và bảo hiểm xã hội là hai phạm trù khác nhau.

Điểm khác biệt giữa BHXH và BHYT

Khác biệt cơ bản giữa hai loại này nằm ở phương thức thanh toán, cụ thể như sau:

  Bảo hiểm y tế: Người tham gia bảo hiểm y tế khi khám, chữa bệnh, phục hồi chức năng, sinh đẻ… sẽ được bảo hiểm y tế thanh toán toàn bộ hoặc thanh toán một phần các chi phí mà không cần phải làm hồ sơ.

  Bảo hiểm xã hội: Người lao động khi gặp các rủi ro trong cuộc sống và bị mất khả năng lao động, muốn hưởng chế độ BHXH phải làm hồ sơ theo quy định và gửi lên cơ quan bảo hiểm. Sau khi hồ sơ được phê duyệt, người lao động mới nhận được khoản trợ cấp.

Mọi người dân đều có thể tham gia BHYT, nhưng chỉ có người lao động và đang trong tuổi lao động mới được tham gia BHXH.

  1. Quyền lợi của người tham gia bảo hiểm xã hội

Những quyền lợi cơ bản mà bạn nhận được khi tham gia chế độ BHXH theo quy định của Nhà nước:

  • Được tham gia và hưởng các chế độ của BHXH theo Luật BHXH.
  • Được cấp và quản lý sổ BHXH, nhận lại sổ BHXH khi không còn làm việc.
  • Nhận lương hưu và trợ cấp đầy đủ, kịp thời theo các hình thức: nhận trực tiếp tại cơ quan BHXH hoặc cơ quan được ủy quyền, nhận thông qua tài khoản của người hưởng BHXH, thông qua công ty – tổ chức nơi làm việc hay người sử dụng lao động.
  • Được hưởng bảo hiểm y tế trong các trường hợp: đang nghỉ hưu, đang nghỉ việc nhận trợ cấp thai sản, nhận con nuôi, bị tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp, trợ cấp ốm đau.
  • Trường hợp suy giảm khả năng lao động được giám định bởi cơ sở y tế có thẩm quyền, được thanh toán chi phí giám định y khoa nếu đủ điều kiện hưởng BHXH.
  • Ủy quyền nhận lương hưu, các khoản trợ cấp… cho người khác.
  • Được cung cấp thông tin về đóng BHXH theo định kỳ.
  • Người tham gia BHXH được quyền khiếu nại, tố cáo và khởi kiện BHXH theo quy định pháp luật.
  1. Các mức đóng bảo hiểm xã hội

– Mức đóng đối với bảo hiểm xã hội bắt buộc

Các khoản đóng bảo hiểm xã hội bắt buộc mới nhất năm 2019 theo Luật BHXH như sau:

Các mức đóng bảo hiểm xã hội
Các mức đóng bảo hiểm xã hội

– Mức đóng đối với bảo hiểm xã hội tự nguyện:

Theo quy định của Luật BHXH 2014, người lao động phải trích ra 22% thu nhập hàng tháng do người lao động tự chọn để đóng vào quỹ hưu trí và tử tuất của BHXH.

  1. Chế độ hưởng trợ cấp bảo hiểm xã hội lần

Điều kiện được hưởng

  Người đủ tuổi lương hưu nhưng đóng BHXH chưa đủ 20 năm.

  Người đóng bảo hiểm xã hội chưa đủ 20 năm, sau 1 năm nghỉ việc không đóng bảo hiểm xã hội và yêu cầu nhận trợ cấp 1 lần.

  Người mắc các bệnh lý nguy hiểm đến tính mạng hoặc bệnh suy giảm khả năng lao động từ 81% trở lên, không có khả năng tự thực hiện sinh hoạt.

  Người Việt ra nước ngoài định cư.

Hồ sơ cần chuẩn bị để hưởng trợ cấp bảo hiểm xã hội lần

Để hưởng chế độ trợ cấp này, người lao động cần chuẩn bị đầy đủ bộ hồ sơ như sau:

  Sổ bảo hiểm xã hội.

  Đơn đề nghị hưởng trợ cấp.

  CCCD/CMND, sổ hộ khẩu hoặc đăng ký tạm trú.

  Hồ sơ bệnh án của người mắc bệnh hoặc suy giảm khả năng lao động hoặc bị phụ thuộc vào người khác.

  Người ra nước ngoài định cư cần chuẩn bị giấy xác nhận của cơ quan có thẩm quyền về việc thôi quốc tịch Việt Nam và các giấy tờ minh chứng cho việc nhập cư tại nước ngoài.

  1. Cách tra cứu thông tin về bảo hiểm xã hội trực tuyến

Ngày nay, thay vì phải đến trực tiếp các cơ quan BHXH để trích xuất số liệu, người lao động có thể tra cứu thông tin qua website của BHXH Việt Nam theo đường link dưới đây:

https://baohiemxahoi.gov.vn/tracuu/Pages/tra-cuu-ho-gia-dinh.aspx

Tại đây, người lao động có thể tra cứu các thông tin về mã số BHXH, quá trình tham gia BHXH… với điều kiện cần nhập đầy đủ thông tin cá nhân để tra cứu.

Tham gia bảo hiểm xã hội là cần thiết để đảm bảo các quyền lợi cá nhân của công dân cũng như đảm bảo thực hiện đúng chính sách xã hội của Nhà nước.

Hy vọng với bài viết trên, bạn đã hiểu rõ hơn về bảo hiểm xã hội là gì cũng như các thông tin liên quan đến bảo hiểm xã hội cần chú ý. Hiểu rõ và nắm được những thông tin về chế độ bảo hiểm xã hội giúp người lao động không bỏ qua các quyền lợi được hưởng từ chính sách an sinh, xã hội của Nhà nước.

Subscribe
Notify of
guest
0 Comments
Inline Feedbacks
View all comments
0
Would love your thoughts, please comment.x
()
x